به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، به مناسبت فرا رسیدن چهل و هفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، در این گزارش، مروری بر کتاب «بدون ریش و سبیل مرد شدم» به قلم مهین سمواتی، ویژه گروه سنی نوجوان، خواهیم داشت.

مرورنویس: رکسانا کیهانی؛ مسئول کتابخانه عمومی شهدای مهد ادیبان شهرستان زبرخان

مشخصات کتاب:
• عنوان: بدون ریش و سبیل مرد شدم
• نویسنده: مهین سمواتی
• ناشر: کتاب جمکران (وابسته به مسجد مقدس جمکران)
• سال انتشار: چاپ نخست،  ۱۴۰۰
• موضوع: ادبیات کودک و نوجوان، انقلاب اسلامی، ادبیات
پایداری، مسئلۀ قدس
• ژانر: داستان نوجوان، حماسی ـ ماجراجویانه
• زمان تقریبی مطالعه: ۲ ساعت 

خلاصه محتوا:
کتاب «بدون ریش و سبیل مرد شدم» روایت رشد فکری و شخصیتی نوجوانی به نام ناصر در فضای پرتنش سال‌های پیش از انقلاب اسلامی است. ناصر در آغاز داستان، پسری معمولی با دغدغه‌های ساده نوجوانانه است، اما قرار گرفتن در موقعیت‌های حساس و پذیرش مسئولیت‌های ناخواسته، او را وارد مسیری تازه می‌کند؛ مسیری که به درک عمیق‌تری از شجاعت، تعهد و معنای واقعی مردانگی می‌انجامد.
نویسنده با زبانی ساده و روایتی روان نشان می‌دهد که «مرد شدن» نه به سن و ظاهر، بلکه به انتخاب‌های دشوار، احساس مسئولیت و پایبندی به باورها وابسته است. داستان، بدون شعارزدگی، پیام تربیتی خود را در دل ماجراها منتقل می‌کند و نوجوان را به این نتیجه می‌رساند که بلوغ واقعی از درون آغاز می‌شود و گاهی یک تصمیم شجاعانه می‌تواند، مسیر زندگی انسان را تغییر دهد.

تحلیل ساختاری:
از نظر ساختار روایی، کتاب بر یک خط داستانی ساده و خطی استوار است که متناسب با درک مخاطب نوجوان طراحی شده است. روایت با معرفی زندگی عادی شخصیت اصلی آغاز می‌شود و با ورود بحران، کشمکش داستانی شکل می‌گیرد. این پیشروی تدریجی، تحول شخصیتی ناصر را باورپذیر و طبیعی جلوه می‌کند.
کوتاهی فصل‌ها، زبان روان و تمرکز بر کنش‌های بیرونی شخصیت، ریتم داستان را تند و جذاب نگه می‌دارد و از خستگی خواننده جلوگیری می‌کند. از نظر محتوایی، پیوند میان روایت داستانی و پیام تربیتی به‌خوبی برقرار شده است؛ مفاهیم اخلاقی نه به‌صورت مستقیم، بلکه از خلال تصمیم‌ها و انتخاب‌های شخصیت اصلی منتقل می‌شوند. بستر تاریخی پیش از انقلاب، نقش پس‌زمینه را دارد و بدون غلبه بر روایت شخصیت‌محور، به جدیت موقعیت‌ها عمق می‌بخشد.

مخاطب هدف:
۱. نوجوانان ۱۰ تا ۱۵ سال برای درک مفاهیم شجاعت، مسئولیت‌پذیری و بلوغ فکری  
۲. والدین برای معرفی اثری تربیتی و الهام‌بخش به فرزندان
۳. معلمان و مربیان تربیتی به‌عنوان منبعی کوتاه و داستان محور برای آموزش غیرمستقیم ارزش‌ها

مقایسه با آثار هم‌رده:
در مقایسه با آثار هم‌رده در حوزه ادبیات نوجوان با موضوع انقلاب و مقاومت، این کتاب با تمرکز بر یک قهرمان نوجوان و روایت خطی و منسجم، همزادپنداری مخاطب را آسان‌تر می‌کند. از نقاط قوت آن می‌توان به شفافیت خط داستان، جذابیت ماجراجویانه و نمایش ملموس تجربه‌های عملی اشاره کرد. در عین‌حال، محدود بودن زاویه دید و کمرنگ بودن عناصر تخیلی، ازجمله محدودیت‌های اثر است. با این‌همه، مسیر رشد روشن شخصیت و ریتم مناسب روایت، داستان را تا پایان خواندنی و پرکشش نگه می‌دارد.

جمع‌بندی:
«بدون ریش و سبیل مرد شدم» داستانی کوتاه اما تأثیرگذار است که ضمن آشنا کردن نوجوان با فضای تاریخی و چالش‌های دوران انقلاب، مسیر بلوغ شخصیتی، شجاعت و مسئولیت‌پذیری را به‌صورت ملموس و داستانی، نشان می‌دهد. ترکیب روایت ماجراجویانه با پیام‌های تربیتی غیرمستقیم، این اثر را به انتخابی مناسب برای نوجوانان، مربیان و خانواده‌ها تبدیل کرده است. کتاب یادآوری می‌کند که مردانگی و بلوغ، حاصل انتخاب‌های آگاهانه و شجاعانه در لحظه‌های سرنوشت‌ساز زندگی است.